მწვრთნელები

რატომ არის მწვრთნელის როლი გადამწყვეტი

მწვრთნელი სპორტსმენთან ატარებს ყველაზე მეტ დროს და დიდ გავლენას ახდენს იმაზე, თუ რას ნიშნავს მისთვის წარმატება, შრომა და სამართლიანობა. სუფთა სპორტისადმი დამოკიდებულება ყალიბდება ყოველდღიურ ვარჯიშებზე, გუნდურ კომუნიკაციასა და შედეგებზე საუბრის დროს — დოპინგის კონტროლამდე დიდი ხნით ადრე. მწვრთნელის დამოკიდებულება მედიკამენტების, საკვები დანამატებისა და სწრაფი შედეგების მიმართ პირდაპირ აისახება სპორტსმენის გადაწყვეტილებებზე.

რა შეუძლია გააკეთოს მწვრთნელმა

• შექმენით ისეთი გარემო, სადაც სპორტსმენს არ გაუჭირდება თქვენთან საუბარი ტრავმაზე, დაღლილობაზე, წნეხზე ან სარისკო შემოთავაზებაზე.

• შეაქეთ სპორტსმენი არა მხოლოდ შედეგისთვის, არამედ მონდომებისთვის, მომზადებისთვის, სწავლისთვის, გუნდთან თანამშრომლობისთვის და სამართლიანი თამაშისთვის.

• ხაზგასმით აუხსენით სპორტსმენებს, რომ მედლები, ეროვნულ ნაკრებში მოხვედრა ან შედეგები არ განსაზღვრავს მათ ღირებულებას, როგორც ადამიანების.

• ნუ შექმნით ისეთი გარემო, სადაც სწრაფი შედეგი ან წონასთან დაკავშირებული მოთხოვნები აღემატება ჯანმრთელობასა და გრძელვადიან განვითარებას.

• გაესაუბრეთ სპორტსმენებს სამართლიან თამაშზე, განსაკუთრებით ძლიერი კონკურენციის ან გუნდში შერჩევის წნეხის დროს.

• თავად მიეცით ჯანსაღი ქცევის მაგალითი. ყურადღება მიაქციეთ, რას ამბობთ კვებაზე, გარეგნობაზე, საკვებ დანამატებსა და „სწრაფ შედეგებზე“.

• ნუ წაახალისებთ და ნუ დაწესებთ გუნდურ პრაქტიკას, რომელიც ეფუძნება მედიკამენტების ან საკვები დანამატების გამოყენებას, მათი ჯანმრთელობასთან შესაბამისობის გადამოწმების გარეშე.

მედიკამენტები: როგორ ავირიდოთ თავიდან უნებლიე დარღვევა

ზოგიერთი მედიკამენტი შეიცავს ნივთიერებებს, რომლებიც სპორტში ყოველთვის ან გარკვეულ პირობებში არის აკრძალული. მწვრთნელმა უნდა იცოდეს, რომ ურეცეპტოდ გაყიდვა არ ნიშნავს, რომ მედიკამენტის გამოყენება სპორტშიც დაშვებულია.

• შეახსენეთ სპორტსმენებს, რომ ნებისმიერი მედიკამენტის გამოყენებამდე უნდა გადაამოწმონ, დაშვებულია თუ არა იგი სპორტში, მათ შორის ურეცეპტო და გაციების მედიკამენტები, ინჰალატორები, საინექციო პრეპარატები და საზღვარგარეთ შეძენილი მედიკამენტები.

• თუ სპორტსმენს მკურნალობისთვის აუცილებელი მედიკამენტი სჭირდება და ის აკრძალულ ნივთიერებას შეიცავს, მიმართეთ საქართველოს ანტიდოპინგური კონტროლისა და განათლების სააგენტოს და გაარკვიეთ, საჭიროა თუ არა თერაპიული გამოყენების გამონაკლისი.

• არასდროს ურჩიოთ სპორტსმენს, შეწყვიტოს სასიცოცხლოდ აუცილებელი მკურნალობა ანტიდოპინგური წესების დარღვევის შიშით — ჯანმრთელობა უპირველესია.

საკვები დანამატები: შევამციროთ რისკი

სპორტსმენებს საკვებ დანამატებს ხშირად სთავაზობენ გუნდელებში, სპორტულ დარბაზებსა და სოციალურ ქსელებში. ბევრი პროდუქტი უსარგებლოა ან მისი სარგებელი სათანადოდ არ არის დადასტურებული, ხოლო საკვები დანამატის მიღებამ შეიძლება ჯანმრთელობას ავნოს ან ანტიდოპინგური წესების უნებლიე დარღვევა გამოიწვიოს.

• ხაზი გაუსვით სრულფასოვან კვებას, საკმარის სითხის მიღებას, ძილს და აღდგენას — არა საკვებ დანამატებს, როგორც პირველ გამოსავალს.

• ნუ ურჩევთ და ნუ დაავალებთ სპორტსმენებს კონკრეტული საკვები დანამატის მიღებას კვალიფიციური სპეციალისტის შეფასების გარეშე.

• გააფრთხილეთ სპორტსმენები პროდუქტების შესახებ, რომლებიც კუნთის სწრაფ ზრდას, ცხიმის წვას, ჰორმონალურ ეფექტს ან ენერგიის მკვეთრ მატებას პირდებიან.

• მიმართეთ სპორტსმენები კვალიფიციურ სპორტულ ნუტრიციოლოგსა და ექიმთან — არა მხოლოდ ინფლუენსერებისა და გამყიდველების რჩევებს დაეყრდნონ.

• გახსოვდეთ მკაცრი პასუხისმგებლობის პრინციპი: სპორტსმენი პასუხისმგებელია მის სინჯში აღმოჩენილ აკრძალულ ნივთიერებაზე, მის მეტაბოლიტებსა თუ მარკერებზე, მიუხედავად იმისა, განზრახ მოხდა თუ შემთხვევით.

როდის იზრდება რისკი

• გუნდში შერჩევასთან დაკავშირებული ზეწოლა — სპორტსმენს ეშინია, ადგილს, სტიპენდიას ან კონტრაქტს დაკარგავს, ან მთავარ ტურნირში ვერ მიიღებს მონაწილეობას.

• ტრავმა ან ნელი აღდგენა — იმედგაცრუების დროს სპორტსმენი შეიძლება ადვილად მოიხიბლოს „სწრაფი აღდგენის“ დაპირებით.

• სხეულის სწრაფი ცვლილებები — გარდატეხის ასაკში სპორტსმენს შეიძლება აწუხებდეს საკუთარი სხეულის ცვლილებები ან წონასთან დაკავშირებული მოთხოვნები.

• შედეგები აღარ უმჯობესდება — სპორტსმენი თავს სხვებს ადარებს და ფიქრობს, რომ წარმატებას უფრო სწრაფად უნდა მიაღწიოს.

• ახალი გუნდი ან ასაკობრივი ჯგუფი — ახალ გარემოში საეჭვო ქცევა შეიძლება ჩვეულებრივ და მისაღებ მოვლენად ჩანდეს.

• სოციალური ქსელები — ინფლუენსერების რჩევებში ხშირად ძნელია იმის გარჩევა, რა ეფუძნება ფაქტებს და რა არის რეკლამა.

რა უნდა იცოდეს მწვრთნელმა ტესტირების შესახებ

მწვრთნელმა უნდა იცოდეს ტესტირების პროცედურა, რათა სპორტსმენს საჭიროების შემთხვევაში დაეხმაროს და გაუწიოს მხარდაჭერა, პროცესში ჩარევის გარეშე.

• სპორტსმენმა ტესტირების შესახებ შეტყობინების მიღებისას უნდა შეამოწმოს დოპინგის კონტროლის ოფიცრის ან თანმხლები პირის უფლებამოსილების დამადასტურებელი საბუთი.

• შეტყობინების მიღებიდან პროცედურის დასრულებამდე სპორტსმენი რჩება დოპინგის კონტროლის პერსონალის მუდმივი მეთვალყურეობის ქვეშ.

• სპორტსმენს უფლება აქვს, მოითხოვოს წარმომადგენლის დასწრება, მათ შორის მწვრთნელის, თუ ეს პროცედურას არ დაარღვევს.

• დოპინგის კონტროლის ფორმაში სპორტსმენმა უნდა ჩაწეროს ბოლო პერიოდში მიღებული მედიკამენტები და საკვები დანამატები — მწვრთნელს შეუძლია წინასწარ შეახსენოს ეს სპორტსმენს.

• არასრულწლოვანი სპორტსმენის ტესტირებისას დოპინგის კონტროლის ოფიცერმა წინასწარ უნდა აუხსნას პროცედურა როგორც სპორტსმენს, ისე თანმხლებ პირს.

თუ სპორტსმენი საეჭვო ამბავს გაგიმხელთ

• მშვიდად მოუსმინეთ. ნუ დაადანაშაულებთ, ნუ უყვირებთ და ნუ დაემუქრებით დასჯით.

• გაარკვიეთ, რა პროდუქტი ან ნივთიერება მიიღო, ვინ მისცა, როდის და რა ვითარებაში.

• ნუ დამალავთ მომხდარს და ნურც სპორტსმენს უბიძგებთ ფაქტების დამალვისკენ, მტკიცებულებების განადგურებისკენ ან ტყუილის თქმისკენ.

• შეინახეთ შეფუთვა, შეტყობინებები, ჩეკები და სხვა მასალები, რომლებიც მომხდარის გარკვევაში დაგეხმარებათ.

• რჩევისთვის დაუყოვნებლივ მიმართეთ საქართველოს ანტიდოპინგური კონტროლისა და განათლების სააგენტოს. თუ სპორტსმენის ჯანმრთელობას საფრთხე ემუქრება, დაუყოვნებლივ მიმართეთ ექიმს.

მწვრთნელის საკონტროლო სია სუფთა სპორტის წესების შესამოწმებლად

• ვიცი, სად ვნახო მსოფლიო ანტიდოპინგური სააგენტოს მოქმედი აკრძალული სია და სააგენტოს ინფორმაცია მედიკამენტებისა და თერაპიული გამოყენების გამონაკლისის შესახებ.

• ჩემი სპორტსმენები იციან, რომ ნებისმიერი მედიკამენტი გამოყენებამდე უნდა გადაამოწმონ.

• ჩემს გუნდში არ არსებობს არაფორმალური პრაქტიკა, რომელიც საკვები დანამატების გამოყენებას ავალდებულებს ან წამახალისებელს.

• ვიცნობ სპეციალისტებს, რომლებთანაც სპორტსმენებს შემიძლია მივმართო — ექიმს, ფიზიოთერაპევტსა და ნუტრიციოლოგს.

• სპორტსმენებთან ერთად განვიხილე, როგორ გაუმკლავდნენ თანაგუნდელების, სოციალური ქსელებისა თუ გამყიდველების ზეწოლას.

• ჩემმა სპორტსმენებმა იციან, რომ კითხვის დროულად დასმა პასუხისმგებლობის ნიშანია და არა სისუსტის.

სანდო რესურსები

• მსოფლიო ანტიდოპინგური სააგენტოს ანტიდოპინგური განათლებისა და სწავლების პლატფორმა: adel.wada-ama.org

• მსოფლიო ანტიდოპინგური სააგენტოს აკრძალული სია: wada-ama.org/en/prohibited-list

• საქართველოს ანტიდოპინგური კონტროლისა და განათლების სააგენტოს საგანმანათლებლო რესურსები და ინფორმაცია სპორტსმენთა მხარდაჭერის შესახებ: antidoping.ge

საკონტაქტო ინფორმაცია

საქართველოს ანტიდოპინგური კონტროლისა და განათლების სააგენტო

ელექტრონული ფოსტა: info@antidoping.ge

კონსულტაცია თერაპიული გამოყენების გამონაკლისისა და მედიკამენტების შესახებ: info@antidoping.ge

იურიდიული მისამართი: უნივერსიტეტის ქუჩა 15ა, თბილისი, საქართველო